Polskie Towarzystwo Geologiczne

Doroczne zjazdy naukowe Polskiego Towarzystwa Geologicznego z założenia tworzą sposobność prezentacji postępu, jaki systematycznie dokonuje się, w poznawaniu szczegółów geologii naszego kraju. LXXXI Zjazd PTG jest, po raz kolejny, okazją do zaznajomienia się z obecną wiedzą o ewolucji geologicznej Dolnego Śląska, przede wszystkim z historią rozwoju dwóch najmłodszych eratemów, mezozoicznego i kenozoicznego, głównie w zachodniej części tego regionu. W aktualny stan badań wprowadza kilkanaście przeglądowych artykułów, składających się na monografię „Mezozoik i kenozoik Dolnego Śląska”, oraz obszerny Przewodnik do wycieczek terenowych. Przedstawiamy w nich oprócz tematyki tradycyjnie czysto geologicznej, także aspekty geoturystyczne, geoarcheologiczne i petroarchitektoniczne regionu.

Omówienie wyników badań sedymentologicznych i stratygraficznych mezozoicznej pokrywy w zachodniej części Dolnego Śląska (J. Wojewoda i A. Chrząstek) uzupełnione jest charakterrystyką rozwoju strukturalnego synklinorium północnosudeckiego (A. Solecki) oraz prezentacją geotektonicznej ewolucji bloku przedsudeckiego (J. Badura, W. Zuchiewicz). Zachodnia część Dolnego Śląska, z ponad 300 wystąpieniami wulkanitów, to obszar należący do środkowoeuropejskiej kenozoicznej prowincji wulkanicznej. Wulkanizm, dobrze czytelny także w krajobrazie, to nie tylko bazanity czy nefelinity, ale także perydotytowe i piroksenitowe ksenolity płaszcza, które pozwalają na lepsze poznanie cech odmłodzonego w kenozoiku źródła magm alkalicznych (J. Puziewicz, M. Matusiak-Małek, T. Ntaflos, M. Gregoire). Powszechne w regionie neogeńskie skały osadowe, mimo wieloletnich badań, nadal wymagają prowadzenia prac stratygraficznych, gdyż ciągle jeszcze wymykają się jednoznacznej klasyfikacji chronostratygraficznej, a i korelacje litostratygraficzne budzą wątpliwości. Jest to powód wielu niejasności i niespójności, co w efekcie prowadzi do postulatu opracowania nowej instrukcji sporządzania szczegółowych map geologicznych w skali 1:50 000 (J. Badura, A. Szynkiewicz). Z podobnymi problemami spotykają się zresztą także i badacze czwartorzędu. Na mapach geologicznych zachodniej części Dolnego Śląska istnieją sprzeczności w ko-relacjach stratygraficznych utworów plejstocenu, przy czym lepszego rozpoznania wymagają osady uznawane za interglacjalne (J. Badura, A. Szynkiewicz). Badania geologiczne w nowych odsłonięciach (autostrada A-4, linie kolejowe) dowodzą, że glacitektonika odegrała dużą rolę w deformacji nie tylko skał osadowych plejstocenu, ale i neogenu (K. Urbański, A. Hałuszczak, P. Różański). Po neogeńskiej kulminacji aktywność geodynamiczna obszaru Dolnego Śląska jest dziś słabsza, ale nadal przejawia się ruchami zrzutowymi i przesuwczymi rzędu 4 mm/rok (S. Cacoń, B. Kontny). Sondowania magnetotelluryczne dostarczyły informacji przydatnych do interpretacji głębokiej struktury skorupy ziemskiej, badań złożowych w Górach Kaczawskich i w osłonie plutonu Kar¬ko¬noszy, jak i w poszukiwaniach wód termalnych, związanych z głębokimi strefami uskokowymi (M. Stefaniuk, J. Farbisz, M. Wojdyła, Ł. Sito). Wody termalne regionu sudeckiego, często łączące się z takimi uskokami, mają niską entalpię i mogą być stosowane w balneoterapii i rekreacji oraz do celów grzewczych (W. Ciężkowski, M. Michniewicz, T. Przylibski). Duże zasoby wód podziemnych w utworach osadowych kenozoiku, kredy i triasu są w zachodniej części Dolnego Śląska słabo wykorzystane (M. Wąsik, H. Marszałek, S. Staśko, R. Tarka). Z kolei ogromne zasoby węgla brunatnego w rejonie Legnicy-Ścinawy i parametry geologiczno-górnicze oraz jakościowe węgli dają uzasadnione podstawy do opracowania optymalnych sposobów ich wykorzystania, w tym poprzez gazyfikację jak i biogazyfikację w złożu (A. Stachowiak, J. Nowak, E. Sztromwasser).

Prof. dr Andrzej Żelaźniewicz
Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego LXXXI Zjazdu PTG

• Alina Chrząstek, Jurand Wojewoda
  MEZOZOIK POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ POLSKI (SYNKLINORIUM PÓŁNOCNOSUDECKIE), 1-10
• Adam Szynkiewicz
  WIEK UTWORÓW NEOGENU W ZACHODNIEJ CZĘŚCI DOLNEGO ŚLĄSKA, 11-18
• Andrzej T. Solecki
  ROZWÓJ STRUKTURALNY EPIWARYSCYJSKIEJ POKRYWY PLATFORMOWEJ W OBSZARZE SYNKLINORIUM PÓŁNOCNOSUDECKIEGO, 19-36
• Jacek Puziewicz et.al.
  GÓRNY PŁASZCZ ZIEMI POD SW POLSKĄ: ŹRÓDŁO KENOZOICZNEGO WULKANIZMU ALKALICZNEGO, 37-43
• Janusz Badura, Adam Szynkiewicz
  PROBLEMY ZE STRATYGRAFIĄ UTWORÓW PLEJSTOCEŃU W ZACHODNIEJ CZĘŚCI DOLNEGO ŚLĄSKA, 45-57
• Urbański K. et.al
  GLACITEKTONIKA POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI NIZINY ŚLĄSKIEJ I PRZEDGÓRZA SUDECKIEGO, 59-78
• Stefan Cacoń, Bernard Kontny
  WSPÓŁCZESNE, NATURALNE I ANTROPOGENICZNE DEFORMACJE POWIERZCHNI SKORUPY ZIEMSKIEJ NA OBSZARZE DOLNEGO ŚLĄSKA, 79-91
• Mirosław Wąsik et.al.
  WODY PODZIEMNE PÓŁNOCNO-ZACHODNIEJ CZĘŚCI DOLNEGO ŚLĄSKA, 93-106
• Ciężkowski W. et.al.
  WODY TERMALNE NA DOLNYM ŚLĄSKU, 107-120
• Stachowiak A. et.al.
  ZŁOŻA WĘGLA BRUNATNEGO W REJONIE LEGNICY-ŚCINAWY I TECHNOLOGIE ICH ZAGOSPODAROWANIA, 121-135
• Koźma J. et.al.
  MOŻLIWOŚCI ROZWOJU GEOTURYSTYKI W REGIONIE DOLNOŚLĄSKIM NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH PROJEKTÓW DOTYCZĄCYCH INWENTARYZACJI I WALORYZACJI GEOSTANOWISK, 137-158
• Furmanek M. et.al.
  „ODKRYĆ NIEWIDOCZNE”. Wybrane zagadnienia z geoarcheologii Śląska, 159-168
• Stefaniuk, M. et.al.
  BADANIA MAGNETOTELLURYCZNE NA DOLNYM ŚLĄSKU – NOWE MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA METODY MAGNETOTELLURYCZNEJ W GEOLOGII STRUKTURALNEJ, ZŁOŻOWEJ, POSZUKIWANIACH WÓD MINERALNYCH I TERMALNYCH, 169-193
• Ryszard Kryza
  KAMIEŃ W ARCHITEKTURZE I SZTUCE: OD ASUANU DO ŻAGANIA, 195-209